تبلیغات
هلیلان - از عیلام تا ایلام
 
هلیلان
درباره وبلاگ


هلیلان یکی از بخش‌های شهرستان شیروان و چرداول در استان ایلام است. مرکز این بخش شهر توحید است.

گویش محلی مردم این بخش لکی می‌باشد.حکومت هلیلان در زمان قدیم در دست والی‌ها بوده که اخرین والی عبدلحسین خان ابوقداره بوده که اثار قلعه ان درروستای کهره قراردارد و زادگاه مرحوم مرتضی کرمی نماینده محترم مردم ایلام درمجلس شورای اسلامی است.
این وبلاگ برای گسترش شناخت منطقه هلیلان و مردم دوست داشتنی هلیلان می باشد .
در صورت تمایل به همکاری در قسمت نظرات مطرح کنید یا به ما ایمیل نمائید.
ایمیل وبلاگ : rasoolit1990@yahoo.com می باشد.
کپی برداری از مطالب وبلاگ فقط با ذکر منبع مجاز است.

مدیر وبلاگ : رسول عزیزی
چهارشنبه 31 فروردین 1390 :: نویسنده : رسول عزیزی

تحقیقات و کشفیات علمی و باستان شناسی در تپه های معروف هلیلان و دهلران ، چون علی کش ، موسیان ، فرخ آباد و دیگر تپه های تاریخی ، استقرار اولیۀ انسانها با شرایط خاص موجود در هزارۀ نهم پیش از میلاد را در این سرزمین ثابت می کند . تحقیقات در ایلام زمانی جدی شد که اولین آثار مربوط به دوران کاسیها که ایجادکنندگان تمدن مفرغی هستند ، کشف شد .

کشفیات باستان شناسی نشان می دهد که قوم کاسیها و گوتیها ، در حدود 4 هزار سال پیش از میلاد ، در منطقه ایلام به سر برده اند . پس از آن ، مطالعۀ تاریخ ایلام با بررسی تاریخ تمدنهای آکاد سومر، بابل وآشور، روشن تر می نماید .

 به نقل از کتابهای تاریخی ، بابلی ها بخش مرتفع سرزمینی را که در شرق بابل قرار داشت آلامتو یا آلام می نامیدند که به معنای کوهستان و شاید سرزمین طلوع خورشید یا مشرق بوده است.

کشور عیلام ، شامل خوزستان ، لرستان ، پشتکوه ( ایلام امروزی ) و کوههای بختیاری بوده است ، حدود این کشور از مغرب ، رود دجله ، از شرق ، بخشی از پارس ، از شمال ، راه بابل به کوههای بختیاری ، و از جنوب ، خلیج فارس تا بوشهر بوده است و در دوره عظمت ، از سمت مغرب ، به بابل و از مشرق به اصفهان محدود می شده است .

این سرزمین از دو بخش کوهستان و دشت تشکیل شده است که بخش کوهستان آن به علت اوضاع جغرافیایی ، دست نخورده مانده و از هجومهای اقوام همسایه در امان بوده است. بخش دشت آن نیز به علت ارتباط با تمدنهای همسایه ، مرکز یکی از مهمترین تمدنهای بشری بوده است .


 شهر شوش که در منطقه دشت واقع شده ، پایتخت کشور عیلام بوده است . جغرافی دانان قدیم یونان و روم مانند ؛ استرابون ، ایالتی را که شهر شوش در آن واقع شده بود ، به مناسبت اهمیت این شهر ، سوزیان یا سوزیانا خوانده اند .

ایالات مهم دیگر عیلام بجز سوزیانا ، عبارت بودند از : آوان در شمال غربی شوش و کنار رودهای دز و کرخه . سیماش ، در شمال شرقی دشت خوزستان . انزان یا انشان ، در بختیاری کنونی و پارسوماش در مسجد سلیمان امروزی .

سرزمین عیلام ، یکی از چهار بخش دنیای قدیم یعنی آکد در شمال ، سوبارو در شرق ، آمورو در غرب و عیلام در جنوب به حساب می آمده است .

اگر چه از چگونگی تشکیل جوامع و ابتدای تاریخ تمدن عیلام ، اطلاع دقیقی در دست نیست ولی مسلم است که از اوایل هزاره ی چهارم پیش از میلاد ، در دشت سوزیانا که امتداد طبیعی دشت بین النهرین است ، زندگی شهر نشینی رواج داشته است .

 در عیلام باستان ، پرستش رب النوع معمول بوده و حکومت به طور ملوک الطوایفی بوده است ، و در زمان صلح و اقتدار حکومت مرکزی تمام ایالات ، تحت سیطرۀ حکومت مرکز بوده است ، اما در زمان جنگ و زمانی که حکومت مرکزی مقتدر نبوده است ، هر کدام به استقلال حکومت می کردند .

 ایلام پیش از اسلام

 2-1- عیلامیان: بر حسب اطلاعاتی که در مورد حکومت عیلامیان به دست آمده چند سلسله در عیلام باستان حکومت کرده اند که عبارتند از :

1- الف : سلسلۀ آوان ، که از حدود سال 2700 قبل از میلاد تا 2200 قبل از میلاد حکومت کرده اند و اسامی 12 نفر از پادشاهان آن به ثبت رسیده است .

1- ب: حکومت سیماش ، که از حدود 150 سال و از سال 2000 پیش از میلاد تا 1850 پیش از میلاد حکومت کرده اند وتعداد پادشاهان آن حدود 10 نفر بوده است .

1- ج : حکومت انزان ، که در سال 1350 تا 1210 قبل از میلاد حکومت کرده اند و در همین دوره برخوردهای عیلام با تمدن های همسایه آن چشمگیرتر شده است .

خط عیلامیان میخی و زبان آنها ، انزانی یا انشانی بوده است .

 به طور کلی ، مورخان تاریخ عیلام را به سه دورۀ جداگانه تقسیم کرده اند :

الف) دوره ای که تاریخ عیلام ارتباط کامل با تاریخ سومر و آکد دارد ، ( از زمان باستان تا 2225 ق . م )

ب) دوره ای که تاریخ عیلام با تاریخ دولت بابل مربوط می شود ( 222 تا 745 ق.م.)

ج) دوره ای که آشور جدید رقیبی برای عیلام شد و در نهایت سبب انقراض حکومت عیلامیان شد( 745 تا 645 ق . م ) . 1 

 در دوره آخر ، شاه آشور ، آشور بنی پال ، حکومت خود را به اوج قدرت رساند و به عیلام حمله کرد که در نتیجۀ آن ، شاه عیلام کشته شد ( سال 645 ق . م ) و شوش پایتخت عیلام به تصرف آشوریان در آمد .

آشور بنی پال در کتیبه خود نوشته است : " خاک شهر شوشان و شهر ماداکتو و شهرهای دیگر را تماماً به آشوب کشیدم و در مدت یک ماه و یک روز ، کشور عیلام را به تمام عرض جارو کردم . من این مملکت را از عبور حشم و گوسفند و نیز از نغمات موسیقی بی نصیب کردم و به درندگان و مارها و جانوران کویر و غزال اجازه دادم که آن را فرو گیرند . " 2

2-2- هخامنشی : 

قسمت شمال ، یعنی آنزان یا انشان ، به دست پارسها یا هخامنشیان افتاد به گونه ای که چیش پیش ، یکی از رؤسای پارسیان و مؤسس سلسلۀ هخامنشی را شاه انشان می نامیدند و قسمت جنوبی ، یعنی شوش و سایر نواحی اطراف آن ، به تصرف آشور در آمد .

پس از روی کار آمن مادها و تشکیل دولت در سال 708 ق . م . آنها دامنۀ نفوذ خود را توسعه دادند و ایلام امروزی نیز تحت سیطرۀ آنان قرار گرفت . در دورۀ هخامنشی ، استان ایلام در تقسیم بندی بیست گانۀ ایالات منتخب هخامنشی ، جزو ساتراپ نشین ایلام بزرگ بود . پس از درگذشت داریوش سوم در سال 330 ق . م. اسکندر، تمام ممالک ایران از جمله ایلام را تصرف کرد ، پس از فوت اسکندر میراث او بین سردارانش تقسیم شد . در این زمان سوزیانا ، ( ایلام ، لرستان و خوزستان فعلی ) جزء72 ایالت سلوکیان بود .

سرانجام مردم پارت ، علیه جانشینان اسکندر قیام کردند و توانستند به رهبری اشک اول آنها را شکست داده و حکومت اشکانیان را تشکیل دهند . در زمان اشکانیان ایلام تحت نفوذ و سیطرۀ اشکانیان بود ، اما در این دوره ، ایلام جزء مناطقی بود که به طور مستقیم زیر نطر حکومت مرکزی اداره نمی شد .

" در این دوره ایالتهایی چون ایلام ، ماد ، آذربایجان و ارمنستان ، با وجود اینکه در حوزه فرمانروایی اشکانیان بودند ، اما به طور مستقل اداره می شدند و تنها به پادشاه اشکانی اظهار تابعیت می کردند و در هنگام ضرورت ، به پادشاه اشکانی کمک نظامی می دادند و در بقیه موارد تنها به ارسال باج یا هدیه اکتفا می کردند." 3

2-3- ساسانیان

 

درعهد ساسانیان ، ایلام جزیی از سرزمین پهله بود که بعدها عربها آن را جبال نامیدند . این دوره ، پر رونق ترین عصر تاریخی ایلام است ، آثار بجا مانده در ایلام امروزی گواه این ادعاست . نمونه روشن رونق ایلام در این دوره ، اهمیت دو شهر سیمره ( دره شهر) و سیروان (شیروان) در آن زمان است که مورد توجه بسیاری از مورخان و سیاحان قرار گرفته اند . "این دو شهر ، محل ییلاقی برخی از امرای ساسانی بودند و هنوز در این نواحی آثار دژ و حصار تنگ چوبینه که به نام بهرام چوبین نامگذاری شده ، باقی مانده است . " 4

 

 درکتاب البلدان ، ایلام اینگونه توصیف شده است : " نواحی ناهموار ، دشت پر برف ، سرزمین کردهای سخت جگر ." 5

 ابن خردابه نیز از قول قباد پادشاه ساسانی می نویسد :" بهترین چیزهای کشور من میوه های مدائن و سابور و اریوجان و ری و نهاوند و حلوان و ماسبذان است . " 6

ابن حوقل ، در بیان وضع دو شهر سیمره و سیروان می نویسد : " دو شهر کوچکند ، که بناهای آنها مانند شهرهای موصل وتکریت ، اغلب با گچ و سنگ است و میوۀ بسیار و گردو و دستنبویه و محصولات نواحی سردسیر و گرمسیر و آبها و درختان و کشت های بسیار دارند . این دو شهر ، جایی با صفا هستند و در خانه ها و کوههای آنها آب جاری است ." 7

یعقوبی در وصف ماسبذان که عنوان عمومی شمال ایلام امروزی بوده است ، می گوید : "آن شهری است جلیل القدر و با عظمت و پر وسعت میان کوهها و دره ها که به آن سیروان گفته می شود و از همه به مکه شبیه تر است و در آن چشمه های آب سر گشاده ای است که در وسط شهر به سوی شهرهای بزرگی که مزرعه ها و آبادی ها و زمین های زراعتی و بستانها را تا مسافت سه روز مشروب می کند ، جریان دارد و این چشمه ها در زمستان گرم و در تابستان سرد است . " 8

3- ایلام پس از اسلام

 

زمانی که مسلمانان ایران را فتح کردند ، یزدگرد سپاه بزرگی برای مقابله با آنان گرد آورد . از حلوان و جبال هم سپاهیانی به یاری او شتافتند . در جنگی که بین سپاهیان یزدگرد و مسلمین روی داد ، یزدگرد شکست خورد و به اصفهان گریخت ، حلوان به دست سپاهیان اسلام افتاد و پس از آن نهاوند و دینور و ماسبذان و مهرجانقذق و دیگر شهرهای ایران فتح شد . در این زمان مردم ایلام همچون دیگر مردم ایران به دین اسلام درآمدند .

از قرن اول هجری ، بر ایلام همچون دیگر مناطق ، والیان و حاکمانی حکومت می کردند که از طرف خلفا منصوب می شدند . این وضع تا حدود دو قرن ادامه داشت ، پس از آن مبارزاتی درداخل ایران روی داد و کم کم ترکان بر بخشهایی از ایران مسلط شدند که احتمالاً ایلام نیز در دوره هایی ، زیر نظر حاکمان ترک اداره می شده است .

" در سال 505 ه . ق . حسام الدین شوهلی ( از امرای سلجوقی ) به فرمانروایی لرستان و بخشی از خوزستان دست یافت وسلسلۀ اتابکان لر کوچک را پایه گذاری کرد . اتابکان لر کوچک نزدیک 5 قرن بر لرستان حکومت کردند ، تعداد آنها 22 نفر و آخرین آنها شاهوردی خان بود که در سال 1006 ه . ق . به فرمان شاه عباس صفوی دستگیر و به قتل رسید . " 9

گفتنی است ، در این دوره ، منطقه بختیاری را لر بزرگ و منطقه ای را که ایلام در آن واقع بود ، لر کوچک می نامیدند .

پس از قتل شاهوردی خان ، عنوان اتابک منسوخ شد و به جای آن ، عنوان والی به حسین خان اعطاء شد . از (سال 1006 تا 1307 ه . ش .) والیان بر ایلام حکومت می کردند که اولین آنها حسین خان و آخرین آنها غلامرضا خان بود که در مناطق مختلف ایلام سنگ نوشته ها و آثاری از ایشان بر جای است . " غلامرضا خان که مقتدر ترین والی پشتکوه بود ، مرکز استانداری فعلی ایلام را حسین آباد نام نهاد و سالها به این نام شهرت داشت . "10

سرانجام در سال 1307 ه . ش . رضاشاه ، غلامرضا را سرکوب کرد . او به عراق پناهنده شد و پس از مدتی در همانجا در گذشت . از آن پس و در سال 1310 ه . ش . حسین آباد به ایلام تغییر نام یافت و حاکمان آن را ، سلسلۀ پهلوی تعیین می کردند ، تا اینکه در سپیده دم روز(22 بهمن 1357 ه . ش .) رژیم پهلوی سقوط کرد و با انقلاب اسلامی ملت ایران ، فصل نوینی از تاریخ ایلام آغاز شد که در آن دست خوانین و سلطه جویان از این دیار کوتاه شد .

منابع

1- به نقل از فرهنگ ایلام ، فصلنامۀ فرهنگی پژوهشی ، شماره هفتم و هشتم ، زمستان 80 ، زیر نظر شورای پژوهشی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ایلام ، صص 42 تا 47 .

2-پیر نیا ، حسن ( مشیر الدوله ) ، ایران باستان ، جلد اول ، دنیای کتاب ، تهران ، 1362 ، ص 139 .

3- راد ، ناصر ، تاریخ سرزمین ایلام از روزگار باستان تا انقراض حکومت والیان لرستان و ایلام ، ارغنون ، تهران ، 1374 ، صص 104 و 105 .

4- افشارسیستانی ، ایرج ، ایلام و تمدن دیرینۀ آن ، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی ، تهران ، 1372 ، ص 123 .

5- احمد بن ابی یعقوب ، البلدان ، ترجمۀ محمد ابراهیم آیتی ، بنگاه ترجمه و نشر کتاب ، تهران ، 1343 ، ص 7 .

6- ابن خردابه ، المسالک و الممالک ، ترجمۀ حسین قره چانلو ، نشر نو ، تهران ، 1370 ، ص 42 .

7- ابن حوقل ، صورةالارض ، ترجمۀ جعفر شعار ، بنیاد فرهنگ ایران ، تهران ، 1345 ، ص112 .

8- احمد بن ابی یعقوب ، ، همان ، صص 43 و 44 .

9- افشار سیستانی ، ایرج ، نگاهی به ایلام ، نشر هنر ، چاپ اول ، بهار 1366 ، صص 67 و 68 .






نوع مطلب : تاریخ و فرهنگ، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
جمعه 24 شهریور 1396 08:04 ب.ظ
Very good info. Lucky me I came across your blog by accident (stumbleupon).
I've saved it for later!
دوشنبه 13 شهریور 1396 10:27 ق.ظ
Very great post. I just stumbled upon your blog and wanted to mention that I have really enjoyed browsing your blog posts.
After all I'll be subscribing in your feed and I'm hoping you write once more very soon!
جمعه 3 شهریور 1396 10:54 ق.ظ
Hi there very cool website!! Guy .. Excellent .. Wonderful ..

I will bookmark your site and take the feeds additionally?
I am glad to find so many useful info here within the post, we'd like develop more strategies on this
regard, thank you for sharing. . . . . .
شنبه 14 مرداد 1396 08:21 ق.ظ
I always used to read article in news papers but
now as I am a user of internet thus from now I am using net for posts, thanks to web.
جمعه 2 تیر 1396 09:07 ب.ظ
بسیار core از خود نوشتن در حالی که صدایی مناسب در آیا نه نشستن خوب با من پس از برخی از زمان.
جایی درون پاراگراف شما در واقع قادر به من مؤمن متاسفانه فقط برای بسیار در حالی که
کوتاه. من این کردم مشکل خود را با فراز در مفروضات و یک خواهد را سادگی به کمک پر همه کسانی شکاف.
اگر شما در واقع که می توانید انجام من را قطعا بود
مجذوب.
چهارشنبه 15 تیر 1390 06:11 ب.ظ
سلام
خسته نباشید دوست گرامی ...

می یَه نِگ نه وی
بردار از اینکه برای گسترش فرهنگ کرد تلاش میکنی متشکرم...
دوست من راه پرفرازو نشیبی رو شروع کردی امیدوارم که به خوبی از عهده این کار بر بیایید...
اگه خواستی وبلاگ منو با اسم دانلود آهنگ کردی لینک کن ...
منتظرم...
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :